کافه تلخ

۱۳۸۹ تیر ۲۸, دوشنبه

تعميد روح القدس




بعضی بر اين عقيده هستند که تعميد روح القدس را شما در صورتی مي آبيد که به زبان های غير صحبت کنيد، و بعضی ديگر بر اين عقيده که هر کس بعد از ايمان آوردن به مسيح با تمامی دل و قبول کردن عيسی مسيح به عنوان نجات دهنده خود از روح پر ميشوند و روح القدس در او ساکن ميشود.

کتاب مقدس شرح کاملی بر روی تعميد روح القدس نميدهد، يکی از اين مثال ها در متی ۳ آيه ۱۱ ميباشد که مشابه آن را ميتوان در مرقس ۱ آيه ۸، لوقا ۳ آيه ۱۶ و يوحنا ۱ آيه ۳۳ مشاهده کرد، وقتی که يحيی درباره تعميد خود و تعميدی که عيسی خواهد داد صحبت ميکند.
متی ۳ آيه ۱۱

من‌ شما را به‌ آب‌ به‌ جهت‌ توبه‌ تعميد مي‌دهم‌. لكن‌ او كه‌ بعد از من‌ مي‌آيد از من‌ تواناتر است‌ كه‌ لايق‌ برداشتن‌ نعلين‌ او نيستم‌؛ او شما را به‌ روح‌القدس‌ و آتش‌ تعميد خواهد داد.

و جای ديگری که می ميتوانيم در کتاب مقدس درباره تعميد روح القدس بشنويم در اعمال رسولان ۱ آيه ۵ ميباشد، جايی که عيسی با شاگردان خود صحبت ميکند.

اعمال رسولان ۱ آيه ۵
حیی با آب تعمید میداد اما بعد از چند روز شما با روح القدس تعمید خواهید یافت.
و فقط ده روز بعد از اين سخنان عيسی ما ميتوانيم کامل شدن کلام او را در روز پنطيکاست مشاهده کنيم (برای بررسی کامل اعمال رسولان باب 2 را بخوانيد). و جای ديگری که ما ميتوانيم تعميد روح القدس را مشاهده کنيم وقتی است که کرنيليوس که يک غير يهودی بود ايمان آورده و از روح خدا همانطوری که در روز پنطيکاست اتفاق افتاد پر ميشود، و وقتی پطرس اين را برای شاگردن ديگر شرح ميدهد در اعمال رسولان ۱۱ آيه ۱۶ ميگويد:

و آنگاه به خاطر آوردم که خداوند فرموده بود: « یحیی با آب تعمید میداد اما شما با روح القدس تعمید خواهید یافت .»

واضح ترين شرحی که ما در کتاب مقدس ميتوانيم درباره تعميد روح القدس پيدا کنيم، در اول قرنتيان باب ۱۲ آيه ۱۳ ميباشد، در اين آيات پولس رسول برای کليسای قرنتس مينويسد، زيرا که کليسا در مورد عطايای روحانی دچار مشکل شده بودند. پولس رسول در اول قرنتيان باب ۱۲ آيه ۱۳ ميگويد:
پس همۀ ما خواه یهود ، خواه یونانی ، خواه برده ، خواه آزاد بوسیله یک روح در یک بدن تعمید یافته ایم و همه از همان روح پر شده ایم تا از او بنوشیم.

در اين آيات پولس رسول جای بحثی برای تعميد روح القدس نميگذارد، او به وازگی بيان ميکند که همگی ما از يک روح پر شده ايم، روح ما را عضوی از بدن مسيح ساخته است و تعميد روح القدس موقعی که ما عيسی مسيح را به عنوان نجات دهنده خود قبول ميکنيم و مردن او را به عنوان قربانی کامل برای گناهانمان ميپذيريم، انجام مپزيرد.

ما ميتوانيم تفسيرهای گوناگونی درباره تعميد روح القدس پيدا کنيم، ما حتی ميتوانيم آن را به خواست خود تفسير کنيم، اما حقيقت در اينجاست که تعميد روح القدس نشانی است برای ما که بدانيم خداوند با ماست، و بتوانيم به او اعتماد کنيم. عیسی مسيح خداوند، تعميد روح القدس را برای ما به شکل بسيار زيبايی شرح داد، او در اعمال رسولان باب ۱ آيه ۸ گفت:

اما وقتی روح القدس بر شما نازل شود قدرت خواهید یافت و در اورشلیم و تمام یهودیه و سامره و تا دورافتاده ترین نقاط عالم شاهدان من خواهید بود.

عيسی به وازگی به ما نشان داد که هروقتی که ما درباره او شهادت دهيم، اين بر اين معناست که روح او بر ما نازل شده است و ما از روح او پر شده و تعميد گرفتيم. و من فکر ميکنم، يکی از بهترين راه هايی که ما ميتوانيم خودمان را مورد آزمايش قرار دهيم تا ببينيم که از روح تعميد گرفته ايم يا نه اين است که به زندگی خو نگاه کنيم و از خود بپرسيم: آيا من حاضرم هر چيزی را که ممکن است بعد از شهادت دادن مسيح بر سرم بيايد را به جان خريده و اين کار را بکنم؟

اگر جواب شما بله باشد، اين بر اين معناست که روح خدا در ما ساکن است، اما مهمترين چيز اين است که بدانيم، روح خدا در زمانی که ما به او ايمان ميآوريم و مسیح را به عنوان کسی که قربانی گناهانمان شد، ميپذيريم و اين را قبول ميکنيم که به غير از مسيح راه ديگری به بهشت وجود ندارد به ما عطا ميشود.


پدر، پسر و روح القدس


پدر، پسر و روح القدس
بحث از خداوند در آیین مسیحیت با مسأله تثلیث گره خورده است و با وجود مسلكهای متفاوتی چون كاتولیك، ارتدوكس و پروتستان در این دین، مسأله تثلیث ـ این كه خداوند در عین یكی بودن مركب از سه چیز است به نام پدر، پسر و روح القدس ـ در همه این مسلكها به چشم می خورد.

با وجود اختلاف نظری كه در مسلك های كاتولیك، ارتدكس و پروتستان مشاهده می شود اما مسأله تثلیث در همه این مسلكها وجود دارد به نحوی كه مهمترین شاخصه دین مسیحی را باید در این امر جستجو كرد و محور تعالیم این دین به شمار آورد. علی گلایری(۱) در این مقاله ابتدا نظریه تثلیث را در عهد جدید بررسی نموده سپس به منشأ آن پرداخته كه آیا از تعالیم عیسی مسیح است یا بر اثر مرور زمان از ناحیه عقاید ادیان غیرآسمانی وارد این دین شده است. در حالی كه نه با عقل سازگار است و نه موافق با تاریخ و تعلیمات مسیحیت و قرآن كریم نیز آن را به صراحت رد می كند.

بحث از خداوند در آیین مسیحیت با مسأله تثلیث گره خورده است و با وجود مسلكهای متفاوتی چون كاتولیك، ارتدوكس و پروتستان در این دین، مسأله تثلیث ـ این كه خداوند در عین یكی بودن مركب از سه چیز است به نام پدر، پسر و روح القدس ـ در همه این مسلكها به چشم می خورد؛ به گونه ای كه مهمترین شاخصه دین مسیحی را می توان در این امر جستجو نمود و همین مسأله ـ اعتقاد به تثلیث ـ این دین را از ادیان دیگر متمایز می كند؛ چرا كه در هیچ دین آسمانی، چنین عقیده ای به چشم نمی خورد. از طرف دیگر مسأله تثلیث محور تعالیم دین مسیحی است. جان ناس در كتاب «تاریخ جامع ادیان» در این باره می نویسد:

«سرگذشت مسیحیت، تاریخ دیانتی است كه از عقیده به تجسم الهی در جسد شارع و بانی آن ناشی شده....سراسر تعالیم نصاری، در اطراف ایمان به این قضیه دور می زند كه شخص عیسی روشن ترین ظهوری از ذات الوهیت است؛ امّا این دین كه با عقیده به تجسم الهی آغاز می شود منقلب گردیده و در طی تحولات گسترده، جنبه بشری پیدا كرده و بشریت با همه امیال و با همه ضعفها و قصورها، در آن متجلی شده است.»(۲)

نكته قابل تأمل آن كه، گرچه تثلیث، محور تعالیم دین مسیحی است، ولی در تفسیر آن، اتفاق رای وجود ندارد و سرّ این اختلاف را می توان در تبیین تثلیث، در عهد جدید جستجو نمود زیرا در این زمان، در تفسیر و تبیین تثلیث، وحدت نظر وجود ندارد، كه در ادامه بدانها اشاره خواهد شد.

از این رو لازم است ابتدا نظریه تثلیث را با توجه به عهد جدید تبیین نموده، آنگاه آن را مورد بررسی قرار داد؛ سپس مشخص كرد كه آیا مسأله تثلیث برانگیخته از تعلیمات عیسی مسیح است، یا آن كه بر اثر مرور زمان، این دین دچار تحریف شده و این عقیده بر گرفته از عقاید ادیان غیر آسمانی است كه وجود داشتند و به عنوان دین عیسی مسیح عرضه شده است؟

● تبیین نظریه تثلیث

الف) نظریه تثلیث:

فرشته از آسمان به مریم، مادر عیسی كه در عقد یوسف بود پیام داد: «روح القدس بر تو نازل خواهد شد و قدرت خدا بر تو سایه خواهد افكند؛ از این رو آن نوزاد مقدس بوده و فرزند خدا خوانده خواهد شد»(۳) «و آن گاه مریم قبل از ازدواج با یوسف بوسیله روح القدس آبستن شد»(۴) و «زمانی كه عیسی مسیح تقریبا سی ساله شد به دست یحیای تعمیددهنده، غسل تعمید یافت»(۵) و «در همان لحظه كه عیسی از آب بیرون می آمد، آسمان باز شد و یحیا، روح خدا را دید كه به شكل كبوتری پایین آمده و بر عیسی قرار گرفت. آن گاه ندایی از آسمان در رسید: كه این است پسر حبیب من، كه از او خشنودم»(۶)

«آن گاه روح خدا، عیسی را به بیابان برد تا در آنجا شیطان او را وسوسه و آزمایش كند و عیسی در آن زمان برای مدت چهل شبانه روز روزه گرفت؛ سپس در آخر بسیار گرسنه شد؛ در این حال شیطان به سراغ او آمد و او را وسوسه كرد....سپس شیطان او را به قله كوه بسیار بلندی برد و تمام ممالك جهان و شكوه و جلال آنها را به او نشان داد و گفت: اگر زانو بزنی و مرا سجده كنی، همه اینها را به تو می بخشم. عیسی به او گفت: دور شو ای شیطان، زیرا مكتوب است كه خداوندِ خدای خود را سجده كن و فقط او را عبادت نما. آن گاه ابلیس او را رها كرد و اینك فرشتگان آمده، او را پرستاری می نمودند.»(۷)

به این صورت مسیحیت معتقد شد كه خدا یكی است و در عین یكی بودن از سه چیز تشكیل شده است: به نامهای پدر، پسر و روح القدس.(۸)

یعنی خدای واحد، خود را در سه شخصیت ـ پدر، پسر و روح القدس ـ آشكار كرد.(۹)

پس در نگاه مسیحیت، حضرت عیسی مسیح، از نسل داوود است از جهت جسد و بدن؛ آن گاه نیروی روح القدس در وی حلول كرد و او را فرزند خدا واله متجسد نمود.(۱۰)

جان هیك، متكلم نامدار مسیحی می نویسد:

«در مسیحیت، خدا به عنوان خدا و پدر و سرور ما عیسی مسیح شناخته شده است و به عنوان وجودی تعریف گردیده است كه تعالیم عیسی در باب اوست. وجودی كه عیسی در ارتباط با او زیست كرد و پیروان و شاگردانش را به داشتن رابطه با او آشنا كرد موجودی كه عشق و محبتش نسبت به ما، در كره خاكی در حیات عیسی تجسم یافته است، خلاصه آن كه خداوند، آفریننده متعالی است كه به اعتقاد مسیحیان خود را در عیسی مسیح آشكار گردانیده است»(۱۱)

ب) رابطه پدر، پسر و روح القدس

نكته ای دیگر كه در بحث تثلیث مطرح است، كیفیت ارتباط این سه چیز است. این كه با وجود یكی بودن آیا هر یك وجود مستقلی از دیگری دارند و یا این كه مجموعه این سه، یك امر واحد را تشكیل می دهند؛ و یا سه چیز جلوه ای از یك امر هستند؟ آنچه از عهد جدید بر می آید این است كه خدای پدر(۱۲) در آسمان است و خدای پسر در زمین(۱۳) و روح القدس به عنوان نیروی فعال(۱۴) و به عنوان مخترع و مبدع حیات(۱۵) رابط بین این دو است. ضمن آن كه خدای پدر، بزرگتر از پسر بوده(۱۶) و عیسی مسیح پسر و نخستین مخلوق او است،(۱۷) با این حال، عیسی مسیح صورت خدای نادیده است، نخست زاده تمام آفریدگان؛ زیرا در او همه چیز آفریده شده است.(۱۸)

بنابراین، هر كدام ضمن آن كه دارای وجود مستقل هستند با هم ارتباط تنگاتنگی دارند؛ به گونه ای كه عیسی مسیح خداست و روح القدس، تنها واسطه بین آنهاست.

مرحوم علامه طباطبایی رحمه الله در تفسیر شریف المیزان، با توجه به اصحاح اول و هشتم و چهاردهم انجیل یوحنا و اصحاح دوازدهم از انجیل مرقس، رابطه بین سه اقنوم را چنین بیان می كند:

«محصل كلامشان در این باب ـ اگر چه به یك جمع بندی معقول نمی توان دست یافت ـ چنین است: ذات، جوهر واحدیست كه دارای سه اقنوم است و مراد از اقنوم صفتی است كه ظهور شی و تجلی آن را نشان می دهد بدون آن كه صفت غیر از موصوف باشد و اقانیم ثلاثه عبارتند از: اقنوم وجود و اقنوم علم كه كلمه است و اقنوم حیات كه روح است. ابن كه كلمه است و اقنوم علم، از نزد پدر كه اقنوم وجود است نازل شده به همراه روح القدس كه اقنوم حیات است كه اشیا بوسیله آن موجود می شوند.»(۱۹)

ج) سرّ حلول خدا در مسیح

نكته سوم در مسأله تثلیث، علت حلول خداوند در عیسی است؛ كه چرا چنین امری تحقق یافته است؟ مسیحیت معتقد است با توجه به گناهی كه حضرت آدم مرتكب شد تمام بشر آلوده به گناه شدند یعنی: این گناه آنقدر شدید بود كه تمام نسل بشر را آلوده كرد و برای نجات بشر از این گناه چاره ای نبود جز آن كه خدا، خود به صورت انسان در آید تا بدین وسیله توسط مردم كشته شود و به همین دلیل روح القدس، به صورت كبوتر بر عسیی مسیح نازل شد و در وی حلول كرد؛ عیسی توسط مردم كشته شد و برای همین ـ با «فدا» شدن عیسی مسیح ـ تمام مردم از گناه نجات پیدا كردند، مشروط بر آن كه به عیسی مسیح ایمان بیاورند. بنابراین مهمترین عامل تثلیث را در مسأله فدا می توان جستجو نمود.

در سیر حكمت در اروپا آمده است:

«مسیحیان، اقانیم سه گانه را در عرض هم و مقرون به یكدیگر می دانند...و معتقدند كه چون بشر گنهكار، از درگاه احدیت رانده شد و نفوس بنی آدم هبوط كرد و دچار حرمان گردید، خداوند كه خیر و لطف محض است، فرزند خود را جسمیت داد و به صورت آدمی ـ حضرت عیسی ـ در آورد تا دستگیر نوع بشر و فدایی آنها شود و نفوس ایشان را از هلاكت رهایی بخشد و باز خرید نماید. پس نجات مردم، به ایمان به حضرت عیسی است.»(۲۰)

داستان مسأله فدا در عهد جدید چنین است: «خطای آدم و فیض مسیح: بوساطت یك آدم، گناه داخل جهان گردید و به گناه، موت. و این گونه موت بر همه مردم طاری گشت...به خطای یك شخص، بسیاری مردند... . پس همچنان كه به یك خطا، حكم شد بر جمیع مردمان برای قصاص، همچنین به یك عمل صالح بخشش شد بر جمیع مردمان، برای عدالت حیات؛ زیرا به همین قسمی كه از نافرمانی یك شخصی، بسیاری گناهكار شدند، همچنین به اطاعت یك شخص، بسیاری عادل خواهند گردید... بوساطت خداوند ما، عیسی مسیح.»(۲۱) بنابراین، آدم با گناه خود موجب مرگ بسیاری شد؛ اما عیسی مسیح از روی لطف، سبب آمرزش گناهان بسیاری گشت و در غلاطیان آمده است:

«مسیح ما را از لعنت شریعت فدا كرد چون كه در راه ما لعنت شد چنان كه مكتوب است، ملعون است هر كه بردار آویخته شود.»(۲۲) «به نظر آكونیاس، گناهی كه ما با آن زاده شده ایم بر ما سه اثر بر جای می گذارد: نخست، روح ما را آلوده می سازد، ما تمایل فطری به گریز از خدا داریم... دوم، ما اسیر شیطان زاده شده ایم یعنی: علاوه بر آن كه خود، تمایلی فطری به كردار و پندار ناشایست داریم شیطان هم می تواند با قدرت در ما نفوذ كند و سر انجام آن كه، گناه ما (هم گناه جبلی مان و هم گناهانی كه مرتكب شده ایم) در خور كیفر است... و تنها حكم در خور آن، كیفر ابدی است. یا به بیان ساده تر، كیفر ابدی دَینی است كه ما باید به دلیل گناهمان به خدا بپردازیم... مطابق تلقی آكونیاس، مشكل این است كه هیچ یك از ما نمی تواند دَیْنی را كه به علت گناهمان بر ذمه داریم ادا كند... تنها راه این بود كه خداوند، این دَیْن را ادا كند. وی این كار را از طریق رنج و مرگ مسیح انجام داد.»(۲۳)

بنابراین برای نجات بشریت از اثرات ناشی از گناه نخستین، چاره ای جز رنج و درد مسیح نبود و چون بشر قادر به انجام این دَیْن نبود؛ خداوند خود برای رهایی بشریت، در عیسی مسیح حلول نمود تا با رنج كشیدن و به دار آویخته شدن، مردم را از دَیْن نجات دهد.

پس عیسی مسیح دارای دو بعد است: یكی بعد الهی، كه صاحب دین محسوب می شود؛ چون بشر با گناه نخستین و همین طور گناههای بعدی، از خداوند دور شد و این خود دین بزرگی را بر گردن بشر انداخت و از آنجا كه بشر توان پرداخت این دین را نداشت مدیون الهی واقع شد. بعد دیگر آن كه، چون بشر خود از عهده ادای دین بر نمی آمد، خداوند در عیسی مسیح تجسد پیدا كرده تا دین را ادا كند: یعنی خداوند، خود دَیْن مردم به خود را تقبل كرد و خود آن را ادا نمود؛ آن هم بوسیله زجر كشیدن و به دار آویخته شدن تا دیگر مردم، بدهكار خداوند نباشند و از این دَیْن الهی نجات یابند.

نتیجه آن كه مسیح، لعنتی كه بر اثر گناه آدم به مردم سرایت كرد را به خود گرفت و به این صورت در راه مردم فدا شد. نكته قابل توجه آن كه آیا خداوند نمی توانست بوسیله پیامبران دیگر مسأله فدا را انجام دهد و چاره ای نبود جز آن كه خود، بصورت بشر در آمده و توسط مردم كشته شود؟ به سخن دیگر: چرا با خلقت موجودی با روال طبیعی چنین كاری را صورت نداد؟

مسیحیت معتقد است با وجود آلوده شدن بشر، زایش طبیعی دچار انحراف شد، به همین دلیل می بایست با زایش روحانی، خلقت تازه ای را شروع كند.

«خدا با زایش روحانی، خلقت تازه ای را شروع كرد. نوع بشر بواسطه خلقت، هستی یافت؛ اما نژاد الهی از طریق زایش روحانی آغاز شد....خدا نمی توانست از طریق ابراهیم، موسی یا یكی از انبیا كه از طریق خلقت طبیعی به دنیا آمدند این كار را بكند؛ چرا كه آنها عضوی از آفرینش سقوط كرده بودند. خدا از راه زایش روحانی خلقت تازه را شروع كرد و این امر بواسطه پسر یگانه اش محقق شد.»(۲۴)

بنابراین، این آلودگی چون اصل انسان را آلوده ساخت، تمام انسانها بدون استثنا حتی انبیا نیز به این گناه آلوده شدند. از این رو سیری كه هستی در پیش گرفته بود، دچار انحراف و آلودگی شد. به همین دلیل، می بایست چاره ای اندیشیده شود تا اشرف مخلوقات، از این ورطه سقوط، نجات یابد و نجات بشر ممكن نبود مگر بوسیله فرستادن یگانه پسر خدا؛ در غیر این صورت امكان آشتی بین خدا و انسانها وجود نداشت.

از این رو، در دوم قرنتیان آمده است:

«همه چیز از خدا، كه ما را بواسطه عیسی مسیح با خود مصالحه داده و خدمت مصالحه را به ما سپرده؛ یعنی این كه خدا در مسیح بود و جهان را با خود مصالحه داد.»(۲۵)

بنابراین تنها راه نجات، ایمان به عیسی مسیح است كه از راه روحانی به وجود آمد و گرنه هر راهی كه باشد ـ گرچه به انبیا ختم شود ـ دچار انحراف خواهد بود پس:

«تنها یك خدا هست و بین خدا و آدمیان تنها یك متوسطی است: یعنی انسانی كه مسیح عیسی باشد كه خود را در همه فدا داد، شهادتی در زمان معین.»(۲۶)



نویسنده: علی گلایری
پی نوشت:
۱ـ محقق و نویسنده.
۲ـ جان بی. ناس، تاریخ ادیان، ترجمه اصغر حكمت، نشر پیروز، چاپ سوم، ۱۳۵۴، ص ۳۸۲.
۳ـ انجیل لوقا، باب، آیه ۳۶ تذكر: از آنجا كه عهد جدید ـ تا آنجا كه بدان دست یافتم ـ دارای دو ترجمه قدیم و جدید است و ترجمه قدیم نیز دارای ویرایش قدیم و جدید است و در این ترجمه ها اختلافات فراوانی به چشم می خورد آنچه در اینجا آدرس داده می شود از كتاب مقدس ترجمه قدیم با حروف چینی و رسم الخط جدید چاپ اول ۱۹۹۶ از انتشارات ایلام می باشد.
۴ـ انجیل متی، باب ۱، آیه ۱۸.
۵ـ انجیل لوقا، باب ۳، آیه ۲۳.
۶ـ انجیل متی، باب ۳، آیه ۱۷ـ۱۶ در نجیل لوقا، باب ۳، آیه ۲۲ آمده است: «تو پسر حبیب من هستی كه به تو خشنودم.» در انجیل یوحنا، باب ۱، آیه ۳۴ آمده است: «من ـ یحیای تعمید دهنده ـ دیده و شهادت می دهم كه این است پسر خدا.»
۷ـ انجیل متی، باب ۴، آیه ۱۲ـ۱۱.
۸ـ انجیل متی، باب ۲۸، آیه ۱۹.
۹ـ انجیل متی، باب ۱۶، آیه ۱۷؛ انجیل یوحنا، باب ۱، آیه ۱.
۱۰ـ رومیان، باب ۳، آیه ۵ـ۱.
۱۱ـ جان هیك، فلسفه دین، ترجمه بهزاد سالگی، نشر بین المللی الهدی، ۱۳۷۶، ص ۲۵۷.
۱۲ـ غلاطیان، باب ۱، آیه ۱.
۱۳ـ انجیل متی، باب ۲۲، آیه ۴۱.
۱۴ـ اعمال، باب ۱، آیه ۴.
۱۵ـ هاكس، قاموس كتاب مقدس، نشر اساطیر، ۱۳۷۷، ص ۴۲۴.
۱۶ـ انجیل یوحنا، باب ۱۴، آیه ۲۸.
۱۷ـ افرنیتان، باب ۱۱، آیه ۳.
۱۸ـ رساله پولس كولیان، باب ۱، آیه ۱۷ـ۱۵.
۱۹ـ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، نشر دارالكتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۳۶۲، ج ۳، صص ۳۱۵ـ۳۱۴.
۲۰ـ محمدعلی فروغی، سیر حكمت در اروپا، نشر صفی علی شاه، چاپ پنجم ۱۳۷۶، ج ۱، ص ۹۸.
۲۱ـ رومیان، باب ۵، آیه ۱۲ـ۲۱.
۲۲ـ غلاطیان، باب ۳، آیه ۱۴.
۲۳ـ مایكل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، نشر طرح نو، چاپ دوم، ۱۳۷۷، صص ۴۷۰ـ۴۶۹.
۲۴ـ اولد فرانك، خدا و نقشه اش برای بشریت :www.kelisanet.org/publish/nagsheh.htm .
۲۵ـ دوم قرنتیان، باب ۵، آیه ۱۹.
۲۶ـ اول تیمو تاوس، باب ۲، آیه ۶ـ۵.
۲۷ـ انجیل یوحنا، باب ۱۳، آیه ۱.
۲۸ـ همان، باب ۶، آیه ۳۸.
۲۹ـ جان بی. ناس، پیشین، ص ۴۱۳.
۳۰ـ همان، ص ۴۱۸.
۳۱ـ همان، ص ۳۸۳.
۳۲ـ جان هیك، پلورالیسم دینی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، نشر تبیان، ۱۳۷۸، ص ۳۲.
۳۳ـ جان بی.ناس، پیشین، ص ۹۳.
۳۴ـ اعمال رسولان، باب ۹، آیه ۶ـ۱؛ هاكس، پیشین، ص ۲۲۸.
۳۵ـ فلیسین شاله، تاریخ مختصر ادیان بزرگ، ص ۱۰۴. به نقل از: مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاهب جهان، نشر حرّ،ج۲، ص۷۰۰.
۳۶ـ ترابی، تاریخ ادیان، صص ۳۱۲ـ۳۱۱. به نقل از: مبلغی آبادانی، پیشین، ج ۲، ص ۶۹۸.
۳۷ـ توبه / ۳۰.
۳۸ـ برای اطلاع بیشتر ر.ك.: سید محمدحسین طباطبایی، پیشین، ج ۳، صص ۳۶۱ـ۳۴۱.
۳۹ـ انجیل متی، باب ۸، آیه ۲.
۴۰ـ متی، باب ۳، آیه ۱۷ـ۱۶. در لوقا، باب ۱، آیه ۳۶ـ۳۴ چنین آمده است: «روح القدس بر تو خواهد آمد و قوت حضرت علی بر تو سایه خواهد افكند از آن جهت آن مولود مقدس و پسر خدا خوانده خواهد شد».
۴۱ـ ترابی، پیشین، ص ۳۰۸. به نقل از: مبلغی آبادانی، پیشین، ص ۶۹۸.
۴۲ـ افرنیتان، باب، ۱۱، آیه ۳.
۴۳ـ انجیل مرقس، باب ۱، آیه ۱.
۴۴ـ انجیل یوحنا، باب ۶، آیه ۳۱ـ۳۰.
۴۵ـ لوقا، باب ۴، آیه ۱۸.
۴۶ـ لوقا، باب ۷، آیه ۱۶.
۴۷ـ در وصیت امام كاظم علیه السلام به هشام بن حكم آمده است: خداوند دارای دو حجت ظاهری وباطنی است كه ظاهری شرع و باطنی عقل می باشد. ر.ك.: علامه مجلسی، بحارالانوار، دارالوفاء، بیروت، ج ۱، ص ۱۳۷.
۴۸ـ معنای تثلیث در مسیحیت چیست؟ (از رادیو ندا وابسته به كلیسا).
۴۹ـ مایكل پترسون و دیگران، پیشین، ص ۴۶۴.
۵۰ـ همان.
۵۱ـ همان، ص ۴۶۸.
۵۲ـ فلاطیان، باب ۲، آیه ۱۴.
۵۳ـ فیومی، المصباح المنیر، نشر المكتبهٔ العصریه، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۰ ق.، ص ۳۴۱.
۵۴ـ سید محمدحسین طباطبایی، پیشین، ص ۲۷۲.
۵۵ـ اعمال رسولان، باب ۳، آیه ۱۳.
۵۶ـ فلسفه دین، پیشین، ص ۲۸۵.
۵۷ـ محمدجواد بلاغی، اسلام آئین برگزیده، ترجمه سید احمد صفایی، نشر آفاق، صص ۲۸۱ـ۲۸۰.
۵۸ـ برای اطلاع از عصمت انبیا، ر.ك.: علامه حلّی، كشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، مسأله سوم از مقصد سوم؛ سید محمدحسین طباطبایی، پیشین، ج ۲، صص ۱۴۴ـ۱۳۸.
۵۹ـ برای اطلاع بیشتر ر.ك.: سید محمدحسین طباطبایی، پیشین، ج ۱، ص ۱۳۷.
۶۰ـ به عنوان نمونه: انجیل متی، باب ۲۶، آیه ۴۰ـ۳۶.
۶۱ـ مرحوم شهید مطهری معتقد است جاثلیق معرب كاتولیك است. نبوت، نشر صدرا، ص ۲۷۵.
۶۲ـ علامه مجلسی، پیشین، ج ۱۰، ص ۳۰۳.
۶۳ـ اعمال رسولان، باب ۳، آیه ۱۳.
۶۴ـ مائده / ۷۵: پسر مریم پیامبری بیش نبود كه پیش از او نیز پیغمبرانی آمده اند و مادرش هم زنی راستگو و با ایمان بود و هر دو به حكم بشر بودن، غذا تناول می كردند. بنگر ما چگونه آیات خود را روشن بیان می كنیم و بنگر آنها چگونه به خدا دروغ می بندند.
۶۵ـ سید محمدحسین طباطبایی، پیشین، ج ۲، صص ۲۹۰ـ۲۸۷.
۶۶ـ مائده / ۱۷.
۶۷ـ توبه / ۳۰.
۶۸ـ مائده / ۷۳.
۶۹ـ مائده / ۱۱۶.
باشگاه اندیشه


«روحالقدس كيست يا چيست؟




«روح القدس كيست يا چيست؟


روح القدس شخصي واقعي است كه پس از قيام مسيح و صعود وي به بهشت، آمد و در درون پيروان حقيقي عيسي ساكن گرديد. (اعمال رسولان 2) عيسي به شاگردان خود فرمود . . .

«و من از پدر سوال ميكنم و تسلي دهندهاي ديگر به شما عطا خواهد كرد تا هميشه با شما بماند، يعني روح راستي كه جهان نميتواند او را قبول كند زيرا كه او را نمي بيند و نمي شناسد و اما شما او را مي شناسيد، زيرا كه با شما مي ماند و در شما خواهد بود. شما را يتيم نمي گذارم نزد شما مي آيم.» (يوحنا 14 : 16 - 18)

روحالقدس سايه اي مبهم و آسماني نيست و نه نيرويي كه فاقد شخصيت باشد. روحالقدس شخصي است كه از همه لحاظ با خداي پدر و خداي پسر برابر است. روحالقدس به عنوان سومين عضو الوهيت مطرح شده است. عيسي به شاگردان فرمود . . .

«تمامي قدرت در آسمان و بر زمين به من داده شده است. پس رفته، همة امتها را شاگرد سازيد و ايشان را به اسم اب و ابن و روح القدس تعميد دهيد. و ايشان را تعليم دهيد كه همة اموري را كه به شما حكم كردهام حفظ كنند. و اينك من هر روزه تا انقضاي عالم همراه شما مي باشم.» (متي 28 : 18 - 20)

خدا، پدر، پسر و روحالقدس است. تمامي صفات خدايي كه به پدر و پسر نسبت داده شده، به طور يكسان به روح القدس نيز نسبت داده شده است. زماني كه يك نفر با ايمان آوردن و پذيرفتن مسيح تولد تازه مي يابد (يوحنا 1 : 12 - 13؛ يوحنا 3 : 3 - 21)، خداوند از طريق روحالقدس در درون آن شخص ساكن ميگردد (اول قرنتيان 3 : 16). روحالقدس داراي فهم و خرد (اول قرنتيان 2 : 11)، احساسات (روميان 15 : 30)، و اراده (اول قرنتيان 12 : 11) ميباشد.

يكي از وظايف عمدهاي كه روحالقدس بر عهده دارد، «شهادت» دادن دربارة عيسي است (يوحنا 15 : 26 و 16 : 14). روحالقدس با قلب مردم در مورد حقيقت عيسي مسيح سخن ميگويد. همچنين روحالقدس به عنوان يك معلم براي مسيحيان عمل مينمايد (اول قرنتيان 2 : 9 - 14). روحالقدس اراده و حقيقت خداوند را براي يك مسيحي آشكار ميسازد. عيسي به شاگردان خود فرمود . . .

«ليكن تسليدهنده يعني روحالقدس كه پدر او را به اسم من ميفرستد، او همه چيز را به شما تعليم خواهد داد و آنچه به شما گفتم به ياد شما خواهد آورد.» (يوحنا 14 : 26)

«و ليكن چون او يعني روح راستي آيد، شما را به جميع راستي هدايت خواهد كرد زيرا كه از خود تكلم نميكند بلكه به آنچه شنيده است سخن خواهد گفت و از امور آينده به شما خبر خواهد داد.» (يوحنا 16 : 13)

روح القدس به منظور ساكن شدن در درون كساني فرستاده شد كه به عيسي ايمان دارند تا به اين وسيله شخصيت خداوند در زندگي يك ايماندار تجلي يابد. روح القدس محبت، خوشي، آرامش، حلم، مهرباني، نيكويي، وفاداري، لطافت و خويشتنداري را در زندگي ما بنا مي نمايد، كاري كه به تنهايي از عهدة انجام آن بر نمي آييم (غلاطيان 5 : 22 - 23). بجاي اينكه سعي كنيم با تلاشهاي خود بامحبت، صبور و مهربان باشيم، خداوند از ما مي خواهد تا به او تكيه كنيم تا اين خصوصيات را در زندگي ما به وجود آورد. همچنين به ايمانداران گفته شده است تا در راه روح القدس سلوك نمايند (غلاطيان 5 : 25) و از روح القدس پر شوند (افسسيان 5 : 18). روحالقدس به ايمانداران قدرت ميبخشد تا بتوانند وظايف و خدمت خود را به گونهاي انجام دهند تا باعث رشد روحاني روزافزون آنها شود. (روميان 12؛ اول قرنتيان 12؛ افسسيان 4)

روح القدس در زندگي غير ايمانداران نيز نقش مهمي دارد.
روح القدس قلب مردم را ملزم ميسازد تا حقايق خدا را بپذيرند كه:
همة ما تا چه اندازه گناهكار و محتاج بخشش خدا مي باشيم؛ عيسي چقدر نيكو است؛ اينكه عيسي حاضر شد تا به خاطر گناهان ما و به جاي ما بميرد، و داوري خداوند در مورد جهان و كساني كه او را نمي شناسند، وجود دارد. (يوحنا 16 : 8 - 11) روحالقدس ميكوشد تا قلب و افكار ما را بيدار كند و از ما ميخواهد تا توبه كرده و براي درخواست بخشش و به دست آوردن حيات جديد به خداوند روي آوريم.


انسان اشرف ترین مخلوقات الهی



تتبع ونگارش : امین الدین «سعیدی »

انسان اشرف ترین مخلوقات الهی
«ولقد کرمنا بنی آدم »


مدیر مسؤل مرکز فرهنگی دحق لاره –جرمنی
چرا انسان اشرف ترین مخلوقات الهی در روی زمین است ؟
جواب دادن به این سؤال چندان کاری مشکل نیست . بخاطر آنکه انسان هم از لحاظ معنوی بر سایر موجودات مانند : جمادات ،نباتات ، وحیوانات وهم از لحاظ نیروی جسمانی در بسیاری از موارد نسبت به جانداران قویتر ونیرومند تر بنظر میرسد . بنابر همین صفات است که پروردگار ما می فرماید :
« ولقد کرمنا بنی آدم وحملنا هم فی البر والبحر ورزقنا هم من الطیبات وفضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا » ( ما بنی آدم را گرامی داشتیم وآن ها را در خشکه وبحر حمل کردیم واز انواع روزی های پاکیزه به آنان روزی دادیم ، وبر بسیاری از خلق خود برتری بخشیدیم ).

دریکی از احادیث آمده است :
« پروردگار ما مخلوقات جهان را بر سه قسم آفریده است :
فرشتگان ، حیوانات وانسان ؛ فرشتگان عقل دارند ، بدون شهوت وغضب . حیوانات مجموعه ای از شهوت وغضب اند وفاقد عقل آند . اما انسان مجموعه ای است از هر دو یعنی ( عقل وشهوت ) اگر عقل او بر شهوتش ( هوی وهوسش ) غالب شود ، مقام ومنزلت اش از فرشتگان هم بهتر وبرتر میشود . واگر شهوتش بر علقش غلبه حاصل نماید ،مقام ومنزلتش از حیوان هم بدتر میگردد. »

انسان از جهت معنوی یگانه مخلوقی است که از جنبه مادی ومعنوی وجسمانی وروحانی تشکیل یافته است ودر لابه لای تضاد ها ومشکلات می تواند رشد وپرورش یابد . وانسان مخلوق است که استعداد تکامل وپیشروی بی حد ومرزی در نهاد انسان نهفته است .
ناگفته نباید گذاشت که این توانمندی را پروردگار با عظمت ما در نهاد همه انسان ها قرار داده است . اگر از این توانمندی استفاده سالم ببرد بر پیشرفت وترقی دست می یابد واگر از آن استفاده نبرد به سقوط مواجه میگردد . ومسؤلیت آنرا خود انسان دارد.

یکی از علما می گوید :
جسم انسان دارای چنان استحکامات وظرافات های فوق العاده است که در مقابل هر نوع حوادث استقامات وپایداری مینماید . در مقابل بی غذایی ، بی خوابی ، خستگی ، رنج وتکالیف گونا گون وسایر زحمات دینوی ... تحمل عجیبی وغریبی از خود نشان میدهد . انسان با این قدرت وتوانمندی جسمی وفکری خارق العاده اش توانسته است ، این همه تمدن ها وصنایع وتخنیک های را به وجود آورد وبدین ترتیب برتری خویش را بر همه جانداران به اثبات برساند.

١ - روح الهی :

انسان بعد از اینکه پروردگار آنرا از گل خلق نمود ، از « روح » عظیمی در او دمید وآنرا به خود منسوب ساخت وآنرا« روح خدا » نامید . « ونفخت فیه من روحی » ( وازروح خود درآن دمیدم ) .

انسان با برخورداری از روح یا نفخه الهی ، قدرت عملی نامحدود ونیز قدرت تربیت پذیری نا محدود دارد این نیرو وقدرت به حد ومنزله میرسد تا جای که میتواند اسما ء ، وصفات الهی رادر خود ایجاد ،مستقر، ونیرومند ساز د وبدین ترتیب کمال وتقرب به الله را یکی پس از دیگری طی کند وآینه ومظهر کامل صفات خداوند شود . واین همان مقام خلیفه الهی است که انسان برای وصول به آن خلق شده است .

خداوند (ج) در سوره (ص آیه ٧١ و ٧٢ ) میفرماید :

( اذقال ربک للملائکة إنی خالق بشرا من طین فاذویته ونفخت فیه من روحی فقعوا له ساجدین ) ( وهنگام که خداوند به فر شتگان گفت که من بشر را از گل می افرینم ، پس آنگاه که اورا به خلقت کامل بیاراستم واز روح خود در او دمیدم به او سجده کنید .)

بعد مادی انسان منشا ء طبعیت وتمایلات حیوانی او است. وبعد الهی او منشا ء فطرت وتمایلات فوق انسانی او ست . همین بعد فطری است که به انسان مقام میدهد وهمین بعد است که حتی فرشتگان به خاطر آن مامور به سجده بر انسان می شوند .

پروردگار عالمیان بعد از اینکه از دمیدن روح یادآور میگردد خطاب به ملائکه نموده میفرماید : ( فقعوا له ساجدین ) یعنی ( همگی برایش سجده کنید ) خطاب عام است وشامل حال تمام ملایکه بدون استثنا بمنظور سجده به انسان است ، وابلیس که در بین ملایکه بود به سجده به ادم اباء می ورزد وخداوند پاک از ابلیس در باره علت عدم سجده به آدم چنین سؤال می نماید : ( قال یا ابلیس ما منعک آن تسجد لما خلقت بیدی ) ( ای ابلیس چه چیز ی شما را منع کرد از اینکه به چیزی که با دستهای خود آن را افریدم از کردن سجده ابا ء ورزیدی ) (سوره ص آیه ٧٥ )

توجه نمايد : در آيه مبارکه خداوند پاک در پرسش از شيطان کلمه با ( دستان خود آنرا خلق کردم ) استعمال می نماید که این امتیازی بزرگی است که اشرف بودن انسان را نسبت به همه مخلوقات نشان میدهد .

انسان آن مخلوق با عظمت است که پرورگار ما بار امانت الهی را به همین انسان سپرده است میفرماید : ( إنا عرضنا الامانة علی السموات والارض والجبال فأبین أن یحملنها وأشفقن منها وحملها الانسان إنه کان ظلومآ جهولا ) ما امانت را به آسمانها وزمین وکو ه هاعرضه داشتیم ، آن ها از حمل آن ابا کردند واز آن هراس داشتند ؛ اما انسان ، آن را به دوش گرفت ! او بسیار ظالم وجاهل بود ( قدر این مقام را نشناخت وبه خود ظلم کرد )

انسان آن مخلوق با عظمت است که مقام خلیفه الهی به همین انسان که اشرف المخلوقا ت است سپرده شده است . طوریکه الله میفرماید : ( وإذقال ربک للملئکة إنی جاعل فی الارض خلیفة) ( وهنگامی که پبرورگار تو به فرشتگان گفت : من در روی زمین ، جانشین وحاکمی قرار خواهم داد .

انسان آن مخلوق با عظمت است که پرورگار ما خود معلم ابو البشر بوده و

( علم آدم الاسما کلها ) وهمه اسما ( علم اسرار آفرینش ونام گذاری موجودات ) را همه وهمه به آدم آموخت .

پس با تائید قرآن واحادیث نبوی که آنسان اشرف ترین مخلوقات الهی در روی زمین است . انسان باید مقام خویش را بشناسد وبه هدفی که خلق گردیده است رسالت خویش را بجاء ارد .

چرا خداوند موجودی را خلق کرده که آدمی را گمراه سازد





ابلیس ؛
از کلمه ی یونانی ( دیابلیس) لغویون عرب آن را از ماده ی "ابلاس" به معنی نومید کردن دانسته اند. ابلیس ، آن نام مهتر دیوان است که پس از نفخ روح در جسد ابوالبشر ، چون از سجده ی آدم سرباز زد ، مطرود گشت و او تا روز رستاخیز زنده باشد و جز بندگان مخلص را اغوا تواند کرد.

نظیر اهریمن دین زرتشت ، شیطان ، عزازیل ، خناس، بوخلاف، ابومره، بومره،شیخ نجدی،ابولبینی، دیو، مهتر، دیوان، پدر پریان، جمع ابالیس، ابالسه . ( دهخدا/ ج 1 / ص319)

ابلیس ؛ موجودی است از جنس جن و ذی شعور که در آغاز به فرشتگان الهی بود و به دلیل نافرمانی خداوند متعال، رانده شد و تا قیامت خواهد کوشید فرزندان آدم (ع) را گمراه کند.( المیزان / ج 8 / ص44)


برخی لغت شناسان ؛ "ابلیس "را واژه ی عربی دانسته اند بر وزن" افعیل "و از ریشه ی "بلس" به معنای یاس و نا امیدی .( المفردات / ص 60)
گفته اند که نام پیشین ابلیس ، "حارث" و به معنای زبان عبری" عزازیل ـ بزایین" و کنیه اش" ابومر" بوده است و چون از بارگاه الهی رانده شد" شیطان" نام گرفت . ( مجمع البحرین / ج 1 / صص 239 ـ 240)


مرحوم طبرسی از قول زجاج و دیگر نحویین نقل می کندکه ابلیس نامی عجمی است که معرب شده و غیر منصرف است .( مجمع البیان طبرسی )
برخی کلمه ابلیس را کلمه ای غیر عربی می دانند که میان مسلمانان رواج یافته است .( لسان العرب / ص 6 ـ 29 )

بعضی عقیده دارند که واژه ی" ابلیس" با "شیطان" مترادف است ولی" ابلیس" همان اسم خاص است و بر همان موجود رانده دلالت می کند و" شیطان" عام است و هم بر ابلیس دلالت دارد و هم بر غیر او.
در قرآن کریم هر گاه کلمه ی شیطان با" الف و لام" می آید ، مراد" ابلیس" است .( اعلام قرآن / صص 78ـ 79)0(تفسیر نمونه / صص 1 ـ 193)


ابلیس در قرآن ؛
این کلمه در قرآن 11 بار ذکر شده و شرح وضعیت وی را به تفصیل بیان داشته است . او در واقعه ی آفرینش آدم و دستور سجده به وی متمرد و عاصی معرفی شد و رانده درگاه الهی گردید و مستوجب لعن و دشمن آشکار نسل بشر خوانده می شود.

ابلیس ؛ خاندان و ذریه و گروه و لشکر دارد( کهف / 50 ؛ مجادله / 19 ؛ اسرا/64). از این روی ، او موجودی واقعی است ، نه خیال و پنداری و مراد از او نفس اماره ی انسان نیست .
ابلیس در قلم رو حاکمیت خداوند زندگی می کند و پیش از آفرینش انسان به عبادت مشغول بود و مقرب درگاه الهی به شمار می آید. وقتی که از فرمان الهی سرپیچید و بر اثر تکبر از سجده ی بر انسان خودداری کرد، از بارگاه الهی رانده شد.

قرآن کریم از یازده باری که از ابلیس یاد می کند، نه بار آن هنگامی است که از ماجرای رانده شدنش سخن می گوید : ( بقره/ 34 ؛ اعراف / 11 ؛ حجر / 31-32؛ اسرا/ 61؛ کهف /50 ؛ طه/ 116؛ سبا/20 ؛ ص / 74ـ 75)

چون ابلیس از درگاه خداوندی رانده شد ، سوگند یاد کرد که فرزندان آدم را گمراه کند( ص / 82)

با این حال تنها او می تواند وسوسه و انگیزه ی درونی بیافریند و گناه کاری و زشت کاری را از این گذر پدید آورد و سلطه ی بر انسان ندارد. او با بسیاری از فرزندان آدم ، آشکارا سخن گفته است ، امانتوانسته است آنان را به گمراهی بلغزاند از آن جمله : نوح (ع) و ابراهیم (ع) ( بحارالانوار/ ج 72/ ص 195؛ کشف الاسرار/ ج8 / ص 291).


ماهیت وجود شیطان
آن چنان که ازظاهر بلکه صریح آیات قرآن استفاده می شود وی جنی تبار ، آتشین آغاز بوده :" فسجدوا الاابلیس کان من الجن، ففسق عن امر ربه "( کهف / 50 )

"قال انا خیر منه خلقنی من نار و خلقته من طین" ( اعراف / 12)

چرا خداوندی موجودی را خلق کرده که آدمی را گمراه سازد، پاسخ های گوناگونی آورده شده است .

1. قرآن کریم شیطان را از جنس جن می داند و خداوند جن و انس را تنها برای عبادت آفریده است( ذاریات / 56) . از این رو شیطان نیز برای عبادت آفریده شده است و هیچ ناپاکی و نقصی در خلقت او نبوده است . حتی او بر اثر عبادت بسیار ، در شمار فرشتگان الهی درآمد. گواه براین حقیقت آن که قرآن می فرماید :" و ... به فرشتگان گفتیم به آدمی سجده کنید و همه سجده کردند الا ابلیس ..."(بقره / 34)


این آیه نشان می دهد که شیطان جزو فرشتگان بوده است. با این حال سجده نکرد و از فرمان الهی سرپیچی کرد.هم چنین از ماجرای سرپیچی شیطان برمی آید که او هم چون دیگر اجنه و نیز انسان دارای آزادی و اختیاراست و خود موجب گمراهی خویش شده است .( تفسیر نمونه / ج 1/ ص 193)


2. خداوند هیچ گاه شر مطلق نیافریده است . وجود نفسی همه موجودات خیر است(سجده / 7)
با این حال گاه موجودی با اضافه به موجودی دیگر منشا صدور شر می شود (گوهر مراد/ صص 5 ـ323)
شیطان نیز مخالف شر نبوده است . او در هنگام آفرینش آدم در آزمایش الهی قرار گرفت و از آن سربلند بیرون نیامد و راه شرارت درپیش گرفت.


3. برخی معتقدند که اگر شر و فساد و تعب و فقدان و نقص و ضعف در جهان نبود ، خیر و صمت و راحت و وجدان و کمال و قوت نیز مصداق نمی یافت و عقل انسان به این مفاهیم راه پیدا نمی کرد.(المیزان / 8 / ص 38)
بنابراین نظریه وجود شیطان از ارکان نظام جهان انسانی است وتنها آن گاه می توان وجود شیطان را شر پنداشت که از او پیروی شود، اما مخالفت و مبارزه با او خیر است و مایه ی رشد و تعالی می باشد.


4. انسان در هیچ یک از اعمال خویش مجبور نیست . خدا او را آزاد و مختار آفریده تا راه صواب ر ا از خطا بازشناسد و نیکی را از بدی تمایز دهد. اما او را به لطف خویش یاری داده و با فرستادن رسولان و نزول کتب و حکم عقل و فطرت ، حجت را بر او تمام کرده است.
از این رو است که به شیطان فرموده :" بی گمان تو بر بندگان من سلطه نخواهی یافت مگر کسانی از گمراهان که از تو پیروی کنند".(حجر / 42)
بنابراین، شیطان هر چند شراست یارای آن ندارد که انسان را به گناه وادارد(المبدا و المعاد/ ص 203)


علل دیگر ی نیز برای آفرینش شیطان می توان برشمرد:
1. وجود شیطان برای تکامل انسان ضروری است ؛ زیرا انسان از گذر مبارزه با او به مقامات والای بندگی و پرهیزکاری می رسد.( تفسیر نمونه / 1 / 194)


2. چون انسان ها مختار آفریده شده اند ؛ به هر روی ، برخی از آنان ـ شیطان موجود باشد یا نباشد ـ به گناه خواهند لغزید.

وجود شیطان تنها یکی از مصداق های آزمایش الهی است و مصادیق دیگری نیز برای آن می توان یافت ( دایره المعارف قرآن کریم / ج 1 / ص 571)
جمیل بن دراج می گوید : از امام صادق (ع) پرسیدم :" آیا ابلیس از جنس ملایکه بوده و آیا در آسمان امری از امور را به عهده داشته است".

امام فرمودند :" نه از ملایکه بوده و نه کاری را بر عهده داشته است . از جن بوده و با ملایکه می زیسته و فرشتگان او را از خود می پنداشته اند اما خداوند می دانسته که وی از جنس ملک نیست و چون فرمان سجده به آدم صادر شد آن دوگانگی از او بروز نمود". ( بحارالانوار / ج 11/ ص 319)

در حدیث آمده است :" پس از آن که خداوند ابلیس را به سجده ی آدمی امر کرد و او سر برتافت ، گفت : "پروردگارا مرا از سجده ی آدم معاف دار تا تو را عبادتی کنم که هیچ پیغمبر مرسل و هیچ ملک مقرب تو را آن گونه عبادت نکرده باشد". خداوند فرمود :" مرا به عبادت تو نیازی نباشد من می خواهم بدان سال که خود می خواهم عبادت شوم نه آن چنان که تو می خواهی" . چون از سجده ی به آدمی سرزد خداوند فرمود:" از بهشت بیرون شو که تو رانده ی درگاهی و تا قیامت مورد لعن من خواهی بود".

ابلیس گفت :" آیا با آن عدالت که تو داری ، پاداش عبادت من چه می شود".
فرمود : "بهشت خیر ولی پاداشت را در دنیا به تو می دهم ، اکنون بخواه آن چه می خواهی" .
وی اولین خواسته اش این بود که تا روز قیامت زنده بماند.
خداوند فرمود : "تا روز موعود مهلت داری" .
گفت :" مرا بر فرزندان آدم تسلط بخش".
فرمود :" چنین باشد".
گفت :" مرا در وجودشان به سان جریان خون در رگ هایشان نفوذ ده".
فرمود :" این نیز اجابت شد".
گفت : "خدایا نسل مرا دوچندان نسل آدم کن".
فرمود :" پذیرفتم".
گفت :" چنان باشم که آن ها را ببینم و آن ها مرا ببینند و به هر شکل که بخواهم ، درآیم".
فرمود :" این نیز پذیرفته شد".
گفت :" خداوندا ! از این هم زیادتم ده".
فرمود : "سینه ی آن ها جایگاه تو و فرزندانت ساختم".
گفت : "خدایا ! مرا بس است" .

و حال چنین شد به عزتت سوگند که همه آن ها را غفلت کنم جز بندگان خالصت را و از هر سوی بر آنان درآیم آن چنان که اکثر آن ها سپاس گزار و قدردان تو نباشند".

چون خداوند خواسته های ابلیس را به اجابت مقرون ساخت.
آدم (ع) گفت :" خداوندا ! ابلیس را بر فرزندانم مسلط ساختی و او را به سان خون در رگ هایشان جریان دادی ، اکنون به من و فرزندانم چه می دهی ؟".

فرمود :" برای تو فرزندانت چنین مقدر می دارم که هر گناه را یکی و هر حسنه و نیکی را ده برابر حساب کنم" .آدم (ع) گفت : "خداوندا ! بیشترم ده ! ".
فرمود : "مجال توبه را تا رسیدن جان به گلوگاه وسعت می دهم" .

آدم (ع) گفت : "پروردگارا لطف خویش را به ما فزون تر ساز".
فرمود :" می آموزم و باکی ندارم" .
آدم (ع) گفت : "همین مرا بس است".

زواره می گوید به امام صادق (ع) عرض کردم :" ابلیس در قبال چه عبادتی ، مستوجب این همه پاداش از جانب پروردگار شد".
فرمود : دو رکعت نماز در آسمان به جای آورد که چهار هزار سال به طول انجامید.( بحارالانوار / ج 18 /ص 148)


صفات شیطان ؛
واژه ی "شیطان" در معنای دورشده و تند خوست و مراد ؛ همان موجود نافرمان و تندخویی است که از رحمت خدا دور افتاد.( مفردات راغب/ ص 261)
او دارای شعور و مکلف و نامریی و فریب کار است . هر چند پیش از آفرینش آدمی ، شش هزار سال خدای را عبادت کرد و با ساعتی تکبر و نافرمانی ، آن را از میان برد.( نهج البلاغه / خطبه ی 192)

چون خداوند آدم را آفرید ، به فرشتگان فرمان داد بر او سجده کنند ، شیطان که در میان فرشتگان بود ، تکبر ورزید و سرباز زد و به همین روی کافر گشت .( بقره / 34 ؛ ص/74)

بدین سان ، تکبر و کفر ، نخستین صفات ناپسند شیطان است . خلقت انسان از آتش است و خلقت آدم از خاک. شیطان با قیاس آتش و خاک خود را برتر از آدم خواند و به تکبر لغزید.(اعراف / 12)

شیطان آدم را مایه ی خواری خویش پنداشت و سوگند یاد کرد تا از او و فرزندانش انتقام کشد .(ص / 82)
قرآن کریم از صفت بغض و کینه ی شیطان و تصمیم او بر انتقاد یاد می کند و فرموده است که او از پس و پیش و از چپ و راست در کمین آدمی زادگان است .( اعراف / 16و 17)

از صفات دیگر شیطان وسوسه گری است . او نعمت های مادی را به رخ آدمی می کشد و کالای خاکی را در پیش او می آراید و او را وسوسه می کند و فریب می دهد .( حجره / 39)

قرآن ، انسان را فرمان داده است که برای رهایی از وسوسه شیطان به خدای پناه آورد.( ناس / 1 ـ 5)
چون شیطان را از مقام قرب الهی می راندند ، از خداوند مهلت خواست که تا زنده بماند و تا روز قیامت فرزندان آدم را به وسوسه اندازد، خداوند نیز به وی مهلت داد. از این روی قرآن او را " مُنظَر " یعنی مهلت داده شده ، می خواند.


مهم ترین صفات شیطان بنا بر متون دین عبارتند از :


1. ابلیس ؛
ناامید و مایوس . چون شیطان را از درگاه الهی راندند، از رحمت خدا امید برید و از آن پس او را " ابلیس" خواندند.( مجمع البحرین / 1 / 240)


2. خناس ؛
پنهان کار. هر گاه آدمی خدا را یاد کند ، بی درنگ شیطان از او می گریزد و پنهان می شود و چون از خدا غفلت ورزد ، بازآید و در فریب او می کوشد.( المیزان / ج 20/ ص 397)
شاید احتمال دیگر آن باشد که شیطان با پنهان کاری سراغ آدمی می آید و باطل را می آراید و حق را می پوشاند.( تفسیرنمونه / ج 27 / ص 473)


3. رجیم ؛
شیطان که از رحمت خداو خیرات و نیز منازل ملا اعلی رانده شده است . ( مفردات راغب / 165و 190)
قرآن چند بار از ماجرای رانده شدن شیطان یاد کرده است .( نحل / 198،اعراف / 18،ص/ 77)


4. عدو مبین ؛
دشمن آشکار . دشمن شیطان با آدمی زادگان از مهم ترین صفات اوست .( یوسف / 5، اسرا . 53)
شیطان ، دشمن همیشگی انسان است و تنها آن گاه دست از دشمنی برمی دارد که به سختی شکست بخورد. چنان که از رسول خدا (ص) نقل شده است که فرمودند :" من به یاری خدا ، شیطان را تسلیم خویش کردم".( کنز العمال / ج 1/ ص 247)


5. مارد و مرید ؛
سرکش و ویرانگر . قرآن کریم ؛ این صفات را ناشی از خباثت شیطان می داند.( صافات / 7؛ نسا / 117) و از عصیان او در برابر خداوند یاد می کند .( مریم / 44)


6. صاغر ؛
پست و زبون. چون شیطان سرکشی کرد، عزت و کرامت خویش را برباد داد و خداوند او را پست وحقیر خواند.(اعراف / 13)
باری قرآن پاره ای صفات دیگر را به مناسبت های متعدد ذکر کرده است .


به استناد آیات قرآن ؛
 شیطان ؛ موجودی فاسق است . ( کهف / 50)
 شیطان ؛ کفور و ناسپاس است.( اسرا / 27)
 شیطان ؛ مشمول لعنت الهی است.( حجر / 35)
 شیطان ؛ نکوهش شده است .( اعراف / 18)
 شیطان ؛ برای انسان ، مایه ی بدی و زشتی است .( نسا / 38)
 شیطان ؛ گمراه کننده ی آشکار است .( قصص / 15)
 شیطان ؛ فتنه می آفریند و فریب می دهد.(اعراف / 21 ـ 22)
 شیطان ؛ بسیار دروغگو است و وعده های دروغ می دهد و آرزو ها برمی انگیزد.(نسا/ 120)
 شیطان ؛ پیراونش را به سوی دوزخ راهنمایی می کند. ( نسا / 121)
 شیطان ؛ هم نشینی با او، آدمی را خوار و ذلیل می سازد.( فرقان / 29)


روایات بزرگان معصوم (ع) ، صفاتی را برای شیطان بر شمرده اند؛
وسوسه هنگام عبادات مانند وسوسه ی هنگام وضو ـ از شیطان است . ( مستدرک الوسایل / ج 1 /ص323)
او در فریب انسان بسیار تلاش می کند اما اگر انسان به خدا پناه آورد، از شیطان کاری برنمی آید و او از انسان توان مندتر نیست .( تحف العقول / ص 400)

حضرت علی (ع) در نهج البلاغه پاره ای از صفات شیطان مانند ؛ حسادت ، تعصب ناورا، عیب جویی ، طعنه زنی ، فخر فروشی و طمع را ذکر می کند.


منابع و مآخذ
1. فرهنگ شیعه ؛ پژوهشکده تحقیقات اسلامی ، انتشارات زمزم هدایت ، چاپ اول ، قم ، 1385.
2. قرآن دراسلام ؛ طباطبایی ، سید محمد حسین ، دارالمکتب الاسلامیه ، چاپ اول ، تهران، 1350.
3. لغت نامه ؛ دهخدا ، علی اکبر ، موسسه چاپ و انتشارات تهران، چاپ دوم ، تهران، 1377.
4. معارف و معاریف ؛ حسینی دشتی ، سید مصطفی ، موسسه ی فرهنگی آرایه ، چاپ اول ، تهران، 1380.


نویسنده : علی محمد سلطان محمدی آرانی